Nhãn hiệu và thương hiệu khác nhau thế nào? Phân biệt đúng luật
Thứ được đăng ký bảo hộ là nhãn hiệu, không phải thương hiệu. Phân biệt nhãn hiệu, thương hiệu, tên thương mại theo Luật Sở hữu trí tuệ và cách bảo vệ cả ba.
Nhãn hiệu là khái niệm pháp lý: dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hoá, dịch vụ của tổ chức, cá nhân này với tổ chức, cá nhân khác, và được Nhà nước bảo hộ khi đăng ký. Thương hiệu là khái niệm kinh doanh: toàn bộ hình ảnh, niềm tin, cảm nhận mà khách hàng gắn với một cái tên. Nói gọn, nhãn hiệu là thứ bạn sở hữu trên giấy, thương hiệu là thứ bạn sở hữu trong đầu khách hàng. Nhầm hai khái niệm này khiến nhiều doanh nghiệp tưởng mình đã “đăng ký thương hiệu” trong khi chưa được bảo hộ điều gì.
Nội dung chính · 7 mục
Nhãn hiệu theo Luật Sở hữu trí tuệ
Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam (năm 2005, sửa đổi các năm 2009, 2019, 2022) định nghĩa nhãn hiệu là dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hoá, dịch vụ của các tổ chức, cá nhân khác nhau. Dấu hiệu có thể là chữ cái, từ ngữ, hình vẽ, hình ảnh, hình ba chiều hoặc kết hợp các yếu tố đó, thể hiện bằng một hoặc nhiều màu sắc. Từ lần sửa đổi năm 2022, dấu hiệu âm thanh thể hiện được dưới dạng đồ hoạ cũng có thể đăng ký làm nhãn hiệu.
Điểm cần nhớ:
- Nguyên tắc nộp đơn đầu tiên: ai nộp đơn hợp lệ trước thì được ưu tiên, bất kể ai dùng trước (trừ nhãn hiệu nổi tiếng).
- Thời hạn bảo hộ 10 năm kể từ ngày nộp đơn, gia hạn được nhiều lần, mỗi lần 10 năm.
- Bảo hộ theo nhóm hàng hoá, dịch vụ (Bảng phân loại Nice, 45 nhóm). Đăng ký cho nhóm cà phê không ngăn người khác dùng tên đó cho dịch vụ sửa xe.
- Bảo hộ theo lãnh thổ: văn bằng Việt Nam chỉ có hiệu lực tại Việt Nam.
“Thương hiệu” không phải là thuật ngữ được định nghĩa trong Luật Sở hữu trí tuệ. Vì vậy, cụm từ “đăng ký thương hiệu” trên thực tế là đăng ký nhãn hiệu.
Thương hiệu là gì?
Thương hiệu bao gồm nhãn hiệu, nhưng rộng hơn nhiều: chất lượng sản phẩm, trải nghiệm dịch vụ, cách nhân viên trả lời điện thoại, đánh giá của khách trên mạng, câu chuyện doanh nghiệp. Một nhãn hiệu được bảo hộ nhưng sản phẩm kém thì vẫn là một thương hiệu yếu. Ngược lại, một quán ăn được cả phố yêu mến nhưng chưa đăng ký nhãn hiệu là một thương hiệu mạnh chưa được bảo vệ.
Tên thương mại: khái niệm thứ ba hay bị bỏ quên
Tên thương mại là tên gọi của tổ chức, cá nhân dùng trong kinh doanh để phân biệt chủ thể kinh doanh (ví dụ tên công ty), trong khi nhãn hiệu phân biệt sản phẩm, dịch vụ. Tên thương mại được bảo hộ dựa trên việc sử dụng hợp pháp, không cần đăng ký tại Cục Sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, đăng ký tên doanh nghiệp không đồng nghĩa với việc được bảo hộ nhãn hiệu cho sản phẩm mang tên đó.
Bảng so sánh nhanh
| Tiêu chí | Nhãn hiệu | Thương hiệu | Tên thương mại |
|---|---|---|---|
| Bản chất | Quyền sở hữu trí tuệ | Tài sản vô hình trong nhận thức khách hàng | Quyền sở hữu trí tuệ |
| Phân biệt cái gì | Hàng hoá, dịch vụ | Toàn bộ doanh nghiệp/sản phẩm trong mắt khách | Chủ thể kinh doanh |
| Xác lập quyền | Đăng ký (trừ nhãn hiệu nổi tiếng) | Không đăng ký; xây bằng thời gian | Sử dụng hợp pháp |
| Thời hạn | 10 năm, gia hạn nhiều lần | Không có thời hạn | Theo thời gian sử dụng |
| Ai đánh giá | Cơ quan nhà nước | Khách hàng, thị trường | Cơ quan nhà nước khi có tranh chấp |
Vì sao phân biệt đúng lại quan trọng
Tránh mất trắng công xây dựng
Nhiều doanh nghiệp đầu tư bảng hiệu, website, quảng cáo rồi mới phát hiện người khác đã nộp đơn đăng ký nhãn hiệu trùng. Theo nguyên tắc nộp đơn đầu tiên, họ có thể buộc phải đổi tên dù đã dùng trước.
Không nhầm “có giấy” với “có thương hiệu”
Văn bằng bảo hộ chỉ trao quyền ngăn người khác dùng dấu hiệu trùng hoặc tương tự. Nó không làm khách hàng biết đến hay tin tưởng mình. Hai việc cần làm song song.
Định giá và chuyển nhượng
Khi bán doanh nghiệp, góp vốn hay cho thuê thương hiệu, thứ được chuyển giao về mặt pháp lý là nhãn hiệu. Thương hiệu không có nhãn hiệu đứng sau rất khó định giá và chuyển nhượng.
Doanh nghiệp nên làm gì
- Tra cứu trước khi đặt tên: dùng cơ sở dữ liệu nhãn hiệu của Cục Sở hữu trí tuệ để kiểm tra dấu hiệu trùng hoặc tương tự trong nhóm sản phẩm định kinh doanh.
- Nộp đơn sớm, lý tưởng là trước khi công bố tên rộng rãi.
- Đăng ký đúng và đủ nhóm, tính cả các nhóm dự định mở rộng trong vài năm tới.
- Đăng ký cả phần chữ và phần hình nếu logo có yếu tố hình đặc trưng, hoặc ít nhất ưu tiên phần chữ vì đó là thứ khách gọi tên.
- Song song xây thương hiệu: chất lượng ổn định, nhận diện nhất quán, thu thập đánh giá thật.
Câu hỏi thường gặp
Đăng ký kinh doanh rồi có cần đăng ký nhãn hiệu không?
Có. Giấy đăng ký doanh nghiệp bảo vệ tên công ty ở mức nhất định trong hệ thống đăng ký doanh nghiệp, nhưng không trao quyền độc quyền sử dụng tên đó cho sản phẩm, dịch vụ.
Logo có cần đăng ký riêng không?
Logo có thể được đăng ký làm nhãn hiệu (dạng hình hoặc kết hợp chữ và hình). Ngoài ra, logo là tác phẩm mỹ thuật ứng dụng nên còn được bảo hộ quyền tác giả, nhưng quyền tác giả không thay thế được bảo hộ nhãn hiệu trong kinh doanh.
Nhãn hiệu đã đăng ký có thể bị mất không?
Có. Văn bằng có thể bị chấm dứt nếu không gia hạn, hoặc nếu nhãn hiệu không được chủ sở hữu sử dụng liên tục trong 5 năm mà không có lý do chính đáng.
Xem hướng dẫn chi tiết thủ tục tại bài đăng ký bảo hộ thương hiệu, logo. Phần “thương hiệu trong đầu khách hàng” được đo bằng tài sản thương hiệu và khả năng được nhớ ra lúc mua.
